Аҳмади Дониш
1827 - 1897Аҳмади Дониш — мутафаккири бузург, адиб, таърихнигор, рассом ва асосгузори ҷараёни маорифпарварӣ дар Осиёи Миёна мебошад. Ӯ дар шаҳри Бухоро таваллуд шудааст ва дар мадрасаҳои он давр таҳсил кардааст. Ҳамзамононаш ӯро барои ақлу заковати баландаш «Аҳмади Калла» низ меномиданд. Ӯ ҳамчун котиб ва мунаҷҷим дар дарбори амирони Бухоро (Амир Насрулло, Амир Музаффар ва Амир Абдулаҳад) кор кардааст. Се маротиба (солҳои 1857, 1869 ва 1874) ҳамчун сафири аморати Бухоро ба шаҳри Санкт-Петербурги Русия сафар кардааст. Машҳуртарин асари ӯ «Наводиру-л-вақоеъ» (Нодирпадидҳо) ном дорад, ки дар он афкори фалсафӣ, иҷтимоӣ ва ахлоқии худро баён кардааст. Асари дигари муҳими ӯ «Рисола ё таърихи салтанати хонадони манғития» мебошад, ки таърихи воқеии он даврро инъикос мекунад.
Мавзӯъҳои шеърҳо
2 тегКитобҳои муаллиф
Тавсияи мо барои шиносоӣ бо Аҳмади Дониш
Дар васияти подшоҳон
Шунидаам зи ҳакиме, ки подшоҳонро, Ба чанд тоифа бояд кушуд роҳи висол. Ҳама ҳунарвару донишпажӯҳу динпарвар, Ҳама суханвари санҷ идаву малеҳмақол.
Гаҳе оташ, гаҳе обам, гаҳе сулҳам, гаҳе ҷангам
(ғазали Дониш дар пайравӣ ба Ҷомӣ) Зи чашмаш мастаму аз он даҳан чун ғунча дилтангам, Ба-д-он мӯи миён роҳе наёбад синаи сангам. Расидан кай бувад мумкин аз ин
Шавам девона, он тифли парипайкар назад сангам
Шавам девона, он тифли парипайкар назад сангам, Дар ин андеша чун девонагон бо хеш дар ҷангам.
Илоҳӣ фалак хонумонат хароб,
Ту кардӣ ҷигарҳои моро кабоб! Илоҳӣ, фалак хоки гулшан шавӣ! Парешонтар аз хотири ман шавӣ!
Дӣ дар мақоми ҳайратам овард нуктае
Дӣ дар мақоми ҳайратам овард нуктае, Дар хуни дил кӣ буд, ки парвард нуктае. Зоҳид ба зуҳди хеш аҷаб ғарқа буду ман, Оҳе ба сар кашидам бас сард, нуктае...
Мухаммаси Дониш бар ғазали Носир
“Ло зола зиллу давлатикум, ё Ула-ал-камол”, Бар фарқи хастагони ту модома моҳу сол, Ҳарчанд бандаро набувад қуввату маҳол, Дардо умед аз карами Ҳайи зул-ҷалол!,
Давре ба сар расида, ки бишнав маноқибаш
Давре ба сар расид, ки бишнав маноқибаш, Не қадру манзалат ба сухан, не ба соҳибаш, Пурсидамаш зи қозиву мегуфт ноибаш, Он беҳ, ки аҳли фазл нишинанд тойибаш,
Осор
Мураттабкунӣ: навтарин аввал
Дар васияти подшоҳон
Шунидаам зи ҳакиме, ки подшоҳонро, Ба чанд тоифа бояд кушуд ...
Гаҳе оташ, гаҳе обам, гаҳе сулҳам, гаҳе ҷангам
(ғазали Дониш дар пайравӣ ба Ҷомӣ) Зи чашмаш мастаму аз он д...
Шавам девона, он тифли парипайкар назад сангам
Шавам девона, он тифли парипайкар назад сангам, Дар ин андеш...
Илоҳӣ фалак хонумонат хароб,
Ту кардӣ ҷигарҳои моро кабоб! Илоҳӣ, фалак хоки гулшан шавӣ!...
Дӣ дар мақоми ҳайратам овард нуктае
Дӣ дар мақоми ҳайратам овард нуктае, Дар хуни дил кӣ буд, ки...
Дурри ноёб аст Дониш оби чашми ошиқон
Он қадар рафтаст дар ҳаҷри ту об аз чашми ман, Сӯхтан шояд, ...
Мо кори худ ба маслиҳати устод мекунем
Ҳарчанд ёди мо накунӣ, ёд мекунем, Таскини хотиру дили худ ш...
Мухаммаси Дониш бар ғазали Носир
“Ло зола зиллу давлатикум, ё Ула-ал-камол”, Бар фарқи хастаг...
Зоғро бар ҷои булбул, хорро бар ҷои гул
Такя бар тахти чаман зад шоҳиди раънои гул, Андалеби бенаво ...
Ончунон ғафлати мо бурда ба ҷое, ки мапурс.
Ҳала, эй ҷон ба куҷо меравӣ аз дасти аҷал, Аз азал омадаӣ ба...
Гови чанбаршохи Шокир хуш биғуррад чун паланг
(танзу ҳазл) Гови чанбаршохи Шокир хуш биғуррад чун паланг, ...
Моро дар ин замона набошад касе ҳариф
Рафта баҳору монда ба ҳангомае хариф, Моро дар ин замона наб...
Май хӯрдану нишастан бо мункирон ғалат
Май хӯрдану нишастан бо мункирон ғалат, Уфтодани шикастадило...
Дар базм ҷо гирифтан, бе маҳвашон ғалат
Рафтан ба сӯи майкада бе майкашон ғалат, Дар базм ҷо гирифта...
Аз ҳирс ҳеҷ кас ба мақоме намерасад
Ё раб, ба ҳеҷ кас надиҳӣ обрӯи ҳирс, Дар ҷӯи ҳеҷ кас наравад...
Давре ба сар расида, ки бишнав маноқибаш
Давре ба сар расид, ки бишнав маноқибаш, Не қадру манзалат б...
Обистан аст духти замин аз фуюзи дай
Нагзашта файзи бори саҳоби карам ҳанӯз, Хобида аст лолаву гу...
марсияи Дониш дар сӯги фарзанд
Рафтӣ чун аз барам, эй сарви хиромони падар, Булбули рӯҳ пар...
Ҳарфе зи дӯст гӯӣ, ки бошад зи ҷон лазиз
Ҳарфе зи дӯст гӯӣ, ки бошад зи ҷон лазиз, Лутфаш лазиз бошад...
Он кӣ бо ман дар сухан худро баробар мекунад
Он кӣ бо ман дар сухан худро баробар мекунад, Поймардӣ кай т...
Озода рав, ки хиттаи олам басест танг
Дар баҳр агар ту об наёбӣ, марав ба сар, Бо лутфи ӯ паноҳбар...
Андак караме фармуд, андӯҳ фаровон рафт
Андак караме фармуд, андӯҳ фаровон рафт, Аз як назари лутфаш...
Мухаммаси Дониш бар ғазали ҳазрати Мавлавӣ Ҷомӣ
То чашми гуҳарборам бар чеҳраи хубон шуд, Ҳар қатра зи ашки ...
Рамзошнои маънӣ ҳар хирасар набошад
Рамзошнои маънӣ ҳар хирасар набошад, Табъи салим фарз аст, и...
Ҳар кас, ки масти бодаи ҷоми аласт шуд
Дил дӯш бо хаёли лабаш майпараст шуд, Соқӣ шикаст ҷому суроҳ...
