Алишери Фонӣ Навоӣ
1441 - 1501Алишер Навоӣ яке аз бузургтарин шоирону мутафаккирони асри XV буда, дар Ҳирот, дар замони Темуриён зиндагӣ ва фаъолият кардааст. Ӯ бо тахаллуси «Фонӣ» низ ба форсӣ шеър гуфтааст, аммо асосан забони туркии чағатоиро ба мартабаи баланди адабӣ расондааст. Осори ӯ саршор аз ҳикмат, ирфон ва ғамхорӣ нисбат ба арзишҳои инсонӣ аст. Алишер Навоӣ бо Абдураҳмони Ҷомӣ робитаи устодиву шогирдӣ ва дӯстии самимӣ дошт. Ин дӯстӣ яке аз равшантарин намунаҳои ҳамбастагии адабии форсиву туркӣ дар асри XV аст.
Осор
Нигори турку тоҷикам кунад сад хона вайрона
Нигори турку тоҷикам кунад сад хона вайрона, Бад-он мижгони ...
Чашму дил аст ҷойи ту, ҷойи дигар марав
Чашму дил аст ҷойи ту, ҷойи дигар марав, Берун маё зи дида...
Дили садпораам аз лаъли ту хун аст дигар
Дили садпораам аз лаъли ту хун аст дигар, Ҳар дам аз раҳгуза...
Биё, ки пири муғон дар сабӯ шароб андохт
Биё, ки пири муғон дар сабӯ шароб андохт, Ҳавои муғбача дилҳ...
Зи ман, эй дил, кафи он нозанин бӯс
Зи ман, эй дил, кафи он нозанин бӯс, Агар худ даст иадҳад, о...
Ба маҳҷури паёпай метапад дил
Ба маҳҷури паёпай метапад дил, Магар аз муждаи май метапад д...
Паймонаи май ҷӯён рафтам сӯи майхона
Паймонаи май ҷӯён рафтам сӯи майхона, Берун наравам з-он ҷо ...
Ту хубу хулқи ту хубу такаллумат ҳам хуб
Ту хубу хулқи ту хубу такаллумат ҳам хуб, Набуда чун ту ба х...
Чу олим аз паи боло нишастан
Чу олим аз паи боло нишастан Ба ҳар маҷлис равад хуш пойкӯбо...
Гар касе ёри мувофиқ дорад, эй дил, бок нест
Гар касе ёри мувофиқ дорад, эй дил, бок нест, Гар зи даврони...
Чу иззат боядат, тарки тамаъ кун
Чу иззат боядат, тарки тамаъ кун, Гадоёнро аз ин маънист хор...
Марсияи ҳазрати Махдум
Ҳар дам аз анҷумани чарх ҷафое дигар аст, Ҳар як аз анҷуми ӯ...
Эй ҳарими ҳарами қурби илоҳӣ ҷоят
Эй ҳарими ҳарами қурби илоҳӣ ҷоят, Тарафи ҷаннати Фирдавс, к...
Ту бирафтию дили халқи ҷаҳон зор бимонд
Ту бирафтию дили халқи ҷаҳон зор бимонд, То қиёмат ба фироқи...
-ин азо дар ҳама олам на гадо монд, на шоҳ
-ин азо дар ҳама олам на гадо монд, на шоҳ, Ки кашиданд ба с...
Дӯстон, дар ҳама фан нодираи олам ку?
Дӯстон, дар ҳама фан нодираи олам ку? Афзалу аълами авлоди б...
Эй, ки дар пеш гирифтӣ сафари дуру дароз
Эй, ки дар пеш гирифтӣ сафари дуру дароз, Ки бад-ин навъ саф...
Гар туӣ одам, машумор одамӣ
Гар туӣ одам, машумор одамӣ, Аз ғами халқ он ки надорад ғаме...
Шеъри ман гар з-он ки дар маънӣ ба ман фарзанд шуд
Шеъри ман гар з-он ки дар маънӣ ба ман фарзанд шуд, Лек маҳб...
Марди косибро зи ранҷи касб бар каф обила
Марди косибро зи ранҷи касб бар каф обила, Шуд далели гавҳар...
Бегунаҳро сохтан озурда аз захми забон
Бегунаҳро сохтан озурда аз захми забон Нотавон кардан раги б...
Татаббӯъ кардани Фонӣ дар ашъор
Татаббӯъ кардани Фонӣ дар ашъор На аз даъвию не аз худнамоис...
Эй аз баҳори ҳусни ту бар чеҳраам гулзорҳо
Эй аз баҳори ҳусни ту бар чеҳраам гулзорҳо, Дар сина з-он гу...
Фасли баҳору ҳар касе бо сарви гулрухсори худ
Фасли баҳору ҳар касе бо сарви гулрухсори худ, Ман бо дили ч...
